لنز مجموعه ای از عدسیها است که وظیفه تشکیل تصویر بر روی فیلم یا حسگر دوربین را برعهده دارد. در واقع کیفیت عکس بیش از آنکه وابسته به دوربین باشد ،  به کیفیت لنز مورد استفاده وابسته است.

ماهیت هر لنز توسط دو عدد شناخته میشود. یکی از این اعداد معرف فاصله کانونی لنز و عدد دیگر معرف بازترین دیافراگم لنز است . در جلسه حاضر به توضیح وبررسی فاصله کانونی و کاربرد آن در عکاسی خواهم پرداخت و در جلسه اینده مفهوم دیافراگم و کاربرد آن تبیین خواهد شد.
 

فاصله کانونی این لنز معادل 50 میلیمتر و بازترین دیافراگم آن 1:1.8 است	لنز این دوربین زوم و با فاصله کانونی متغیر 8.9 تا 71.2 میلیمتر است

فاصله کانونی که بر حسب میلیمتر میباشد ، معرف زاویه دید لنز نیز هست بطوریکه هرچه عدد آن کمتر باشد، لنز زاویه دید بازتری دارد و باصطلاح واید تر است و هرچه این عدد بزرگتر باشد ، زاویه دید لنز تنگتر است و به عبارتی لنز به سمت تله سوق میابد.

به شکل های زیر توجه کنید. زاویه دید چند لنز با فاصله کانونی مختلف مقایسه شده است. با دقت در این شکلها در میابید که زاویه دید یک لنز 200 میلیمتری تا چه حد نسبت به زاویه دید یک لنز زاویه باز ( واید انگِل  ) 17 میلیمتری، محدود تر است.

لنزهای زوم به لنزهایی گفته میشود که فاصله کانونی متغیر دارند. برای مثال لنز 200-18 میلیمتری فصله کانونیش مابین 18 میلیمتر تا 200 میلیمتر قابل تغییر است.

لنزهارا بر حسب زاویه دیدشان به لنزهای بسیار باز ( اولترا واید ) ، واید ، نرمال، تله و سوپرتله تقسیم میکنند.

نوع لنز	فاصله کانونی	کاربرد اصلی
اولترا واید         ULTRA WIDE ANGLE	کمتر از 21 میلیمتر	منظر طبیعی ، ساختمان ها
واید                             WIDE ANGLE	21 تا 35    میلیمتر	مناظر طبیعی،  عکاسی در محیطهای کوچک
نرمال                                  NORMAL	35 تا 70    میلیمتر	اکثر کاربریهای روزمره
تله متوسط      MEDIUM TELEPHOTO	70 تا 135  میلیمتر	چهره ( پرتره )
تله                                TELEPHOTO	بیش از 135میلیمتر	ورزشی ، حیات وحش ، پرندگان و...

از آنجا که دوربینهای SLR فیلمی( یعنی دوربینهای 35 میلیمتری ) سالها بعنوان ابزار اصلی عکاسان بکار گرفته شده اند و شاید بتوان گفت که تقریبا تنها وسیله اصلی عکاسی طی سالهای طولانی بوده اند، اکثر عکاسان یک ذهنیت کاربردی در مورد رابطه زاویه دید لنز این دوربین ها با فاصله کانونی آن بدست آورده اند ، بطوریکه اکثر عکاسان میدانند که مثلآ  لنز 28 میلیمتری چه زاویه دیدی دارد و عملا چه کاربردهایی میتواند داشته باشد. ولی در دوربینهای دیجیتال، با توجه به اینکه هر دوربین ابعاد  حسگر خاص خود را دارد، چنین ذهنیتی وجود نداشته و زاویه دید این لنزها را نسبت به لنز دوربینهای SLR فول فریم ( 35 میلیمتری ) می سنجند.

به شکل زیر توجه کنید. همانطور که می بینید ، ابعاد حسگر، زاویه دید لنز را تحت تاثیر قرار میدهد. بدین معنا که زاویه دید یک لنز خاص بر حسب آنکه این لنز روی چه دوربین با چه ابعاد حسگری بسته شده باشد میتواند متغیر باشد. برای مثال یک لنز 17 میلیمتری چنانچه روی فرضآ Canon EOS 400 D که حسکر آن APS-C size با قطع 1.6X است قرار گیرد، همان زاویه ای را پوشش میدهد که یک لنز 27 میلیمتری  بر روی یک دوربین فول فریم ( CANON EOS 5D و یا NIKON D3 ) ایجاد میکند . (27 = 1.6 × 17  )
 و یا چناچه لنزی با همین فاصله کانونی 17 میلیمتری روی دوربین المپوس E-410 که سنسور آن "3/4 با قطع 2X است بسته شود ، زاویه دیدی معادل یک لنز 34 میلیمتری را پوشش میدهد. (34 = 2 × 17 )

در دوربینهای کمپاکت نیز وضع بهمین منوال است. دوربین های کمپاکت ابعاد حسگرشان بین 7/1 تا 4/1 ابعاد حسگر یک دوربین فول فریم است و برای مثال لنز 7.8 میلیمتری در دوربین کمپاکتی که حسگر آن "1.8/1 است ، زاویه ای معادل یک لنز 35 میلیمتری را پوشش میدهد و از آنجا که ذهن عکاسان با زاویه دید لنزهای فول فریم بیشتر آشناییی دارد گفته میشود که این دوربین،  لنز  معادل 35 میلیمتر دارد، حال آنکه لنز این دوربین  7.8 میلیمتری است و فقط زاویه دید آن مساوی با زاویه دید یک لنز 35 میلیمتری فول فریم است.

همانطور که ذکر شد، لنزهای زوم فاصله کانونی قابل تغییر و بالطبع زاویه دیدی متغیر دارند. مشخصات این لنزها با اعدادی که معرف فاصله کانونی و بازتزین دیافراگم آنهاست معرفی میشود. مثلآ لنز لنزی زوم است که فاصله کانونی متغیر از 12 میلیمتر تا 24 میلیمتر دارد . دو عدد سمت چپ معرف حد اقل و حداکثر فاصله کانونی لنز است و اعداد سمت راست معرف بازترین (حداکثر ) دیافراگم در کمترین وبیشترین فاصله کانونی لنز است. در این لنز، بازترین دیافراگم در فاصله کانونی 12 میلیمتر ، برابر با 4.5 و بازترین دیافراگم در فاصله کانونی 24 ، برابر با 5.6 است. ( درک اعداد مربط به دیافراگم، از مسائل بسیار مهم در بحث عمق میدان عکس و نوردهی مناسب عکس است که در جلسه بعدی به آن پرداخته خواهد شد )

همانطور که گفته شد ، فاصله کانونی لنز معرف زاویه دید آن نیز هست . لنزهایی که فاصله کانونی کوتاهتری دارند زاویه دید بازتری دارند و برای عکاسی از مناظر و یا ساختمانها مناسبند و هرچه فاصله کانونی بیشتر شود، زاویه دید لنز تنگتر شده، برای عکاسی از سوژه های دور تر مناسبتر میشود.

عکس بالا توسط یک لنز واید 35میلیمتری گرفته شده، این لنز زاویه ای برابر با 63 درجه را پوشش میدهد. در حالیکه برای عکس گرفتن از یکی از این پرندگان نیاز به یک لنز تله با زاویه بسته است. تله 500 میلیمتری با زاویه بسیار تنگ معادل تنها 5 درجه برای چنین عکسهایی بسیار مناسب است. (عکس زیر)

فاصله کانونی لنزها ، علاوه بر تعیین بر زاویه دید،  فاکتور بسیار مهم دیگری را نیز تحت تاثیر قرار میدهد و آن عمق میدان عکس میباشد. انتخاب عمق میدان مناسب و چگونگی دستیابی به آن، یکی از فاکتورهایی استکه در تمایز یک عکس خوب از یک عکس ضعیف موثر است. بسیاری از عکاسان تازه کار تصور میکنند که هر چه عمق میدان عکس بیشتر باشد، عکس از شرایط مطلوب تری برخوردار است ، در صورتیکه در بسیاری موارد چنین نیست. در واقع زیبایی بسیاری از عکسها به تار و مبهم بودن پس زمینه است و فاصله کانونی لنز یکی از فاکتورهایی است که در این مهم تاثیر میگذارد. بدین معنا که هرچه فاصله کانونی لنز کمتر و به عبارتی لنز وایدتر باشد، عمق میدان عکس بیشتر و بالعکس، هرچه فاصله کانونی لنز بیشتر باشد یعنی لنز، تله ی قویتری باشد، عمق میدان عکس کمتر است. بنابر این در شرایطی که نیاز به عمق میدان زیادی هست (مثل عکاسی از مناظر طبیعی ) بهتر است از لنزهای واید استفاده شود و هرگاه برای جداکردن سوژه از پس زمینه نیاز به عمق میدان کمتر است، از لنزهای تله نتیجه بهتری حاصل میشود. ( فاکتورهای دیگری نیز در تعیین عمق میدان عکس نقش دارند که مهمترین آنها دیافراگم لنز است و در جلسه آتی مورد بحث قرار خواهد گرفت )

عمق میدان کم در عکس زیر باعث جداشدن سوژه از پس زمینه و زیباتر شدن عکس شده است. این عکس با لنز تله 300 میلیمتری گرفته شده است
			نمونه ای از کاربرد لنز واید 28م م. در ایجاد عمق میدان زیاد

همانطور که پیش از این توضیح دادم، دوربینهای کمپاکت، مجهز به لنزهایی با فاصله کانونی بسیار کمتر برای فراهم کردن زاویه دیدی معادل لنز دوربینهای  35 میلیمتری   ( SLR فول فریم ) هستند. برای مثال دوربین کمپاکتی که لنزی با زوم 3 برابر، معادل 105-35 میلیمتر در دوربینهای 35 میلیمتر دارد ، در واقع فاصله کانونی آن، تنها  معادل
 26.3 - 7.5 میباشد و بنابراین با توجه به فاصله کانونی کوتاه ، عمق میدان زیادی ایجاد میکند و لذا نمیتوان با این دوربین ها، سوژه را از پس زمینه جدا کرد. در دوربینهای کمپاکت سوپرزوم ، با زوم کردن تا آخرین حد واستفاده از بازترین دیافراگم لنز، تا حدی میتوان عمق میدان را کاهش داد.
 فاصله کانونی در ایجاد پرسپکتیو مناسب نیز موثر است.

لنزها همچنین، دارای انواع خاص دیگر با ویژگیها و کاربردهایی اختصاصی هستند. مثلا لنزهای ماکرو که با فاصله کانوی متفاوت وجود دارند و بعلت قدرت بزرگنمایی زیادشان برای عکاسی از سوژه های خیلی کوچک مثل حشرات و یا کارکردهای صنعتی مورد استفاده قرار میگیرند. و یا لنزهای چشم ماهی ( fish eye ) که جزء لنزهای اولتر واید هستند ولی دیدی کروی ایجاد میکنند و کاربردهای هنری دارند و ....

میزان باز بودن دیافراگم با یک عدد نشان داده میشود. این عدد شامل کسری است که صورت آن عدد 1 و مخرج آن معادل نسبت فاصله کانونی به قطر دیافراگم است (اغلب فقط مخرج کسر ذکر میشود ). مثلا دیافراگم 16 ( 1:16 ) در یک لنز 50 میلیمتری  قطری معادل 3.12 میلیمتر دارد ( 3.12 = 16 : 50 ) و در یک لنز 300 میلیمتری قطری معادل با 18.75 ( 18.75 = 16 : 300 ) یعنی قطر دیافراگم 16 در یک لنز 300 میلیمتری بسیار بیشتر از یک لنز 50 میلیمتری است ولی بواسطه فاصله کانونی بیشتر و طول بیشتر لنز 300 نسبت به 50 که باعث افت بیشتر نور در لنز 300 میلیمتری میشود، در هر دو لنز در دیافراگمهای مساوی ( علیرغم قطر  بیشتر دیافراگم لنز 300 ) ، میزان نور مساوی از هر دو لنز به فیلم میرسد.

همانطور که گفته شد ، عدد دیافراگم حاصل تقسیم فاصله کانونی لنز بر قطر دیافراگم ( هر دو برحسب میلیمتر ) است. بنابراین هرچه عدد دیافراگم بزرگتر باشد قطر دیافراگم تنگتر و به عبارتی دیافراگم بسته تر است و نور کمتری از آن عبور میکند و هرچه این عدد کوچکتر باشد، دیافراگم بازتر است و نور بیشتری از طریق آن به فیلم عکاسی ( یا حسگر ) میرسد .

میزان دیافراگم توسط اعدادی استاندارد نشان داده میشوند :

                          32             22          16         11         8           5.6               4          2.8           2               1.4               1

اعداد بالا ، اعداد استاندارد دیافراگم هستد. همانطور که ملاحظه میکنید، از چپ به راست ، عدد هر دیافراگم نسبت به دیافراگم ماقبل خود حدود 50% بزرگتر است و در اصطلاح یک توقف یا یک استاپ ( f-Stop ) بسته تر است و نسبت به دو عدد ماقبل خود دو برابر است و به عبارتی دو استاپ بسته تر است. بسته تر شدن دیافراگم درهر یک استاپ ، میزان نور عبوری را به 50% کاهش میدهد. مثلآ میزان نوری که از دیافراگم  16 عبور میکند 1/2 میزان نوری است که دیافراگم 11 از خود عبور میدهد و یا 1/4 نوری است که دیافرگم 8 اجازه عبور آنرا میدهد.

در جلسه قبل بیان شد که ماهیت هر لنز توسط دو عددی که در دهانه و یا بر روی بدنه لنز حک شده اند مشخص میشود

 همانطور که متذکر شدیم یکی از این اعداد معرف فاصله کانونی لنز و عدد دیگر معرف بازترین دیافراگم لنز ( دیافراگم ِ حداکثر لنز ) است. دیافراگم حداگثر لنز ممکن است خارج از اعداد استاندارد فوق الذکر باشد. مثلا لنز 50mm  F 1:1.8  که دیافراگم حداکثر آن 1.8 است و یا لنز 180mm  F 1:3.5 که دیافراگم حد اکثر آن معادل 3.5 میباشد.

در لنزهای با فاصله کانونی یکسان، هرچه حداکثر دیافراگم عدد کوچکتری باشد، یعنی لنز دهانه بازتری داشته ، به نور بیشتری اجازه عبور میدهد و در شرایط کم نور، بهتر میتوان از آن استفاده کرد. بعلاوه بواسطه بازتربودن دیافراگم ، در صورت نیاز به عمق میدان کم، آن لنز میتواند عملکرد بهتری داشته باشد ( در ادامه بحث بیشتر توضیح خواهم داد ). به خاطر همین ویژگیها، هرچه حداکثر دیافراگم لنز، عدد کوچکتری باشد ، یعنی لنز، دهانه  بازتری داشته باشد، آن لنز مرقوب تر و گرانقیمت تر است . مثلا لنز 50mm  F 1:1.8 قیمتی حدود 80.000 تومان،  لنز 50mm  F 1:1.4 قیمتی حدود 340.000 تومان و  لنز 50mm  F 1:1.2 قیمتی بیش از 1000.000 تومان دارد.

دیافراگم، علاوه بر تنظیم میزان نور ورودی به دوربین یک کارکرد بسیار مهم دیگر نیز دارد و آن تاثیر بر عمق میدان عکس است. منظور از عمق میدان، فوکوس بودن قسمتهای مختلفی از سوژه است که در فاصله متفاوتی از دوربین قرار دارند. هرگاه علاوه بر سوژه اصلی ، اجزائ دیگری از عکس که در جلو و یا عقب سوژه قراردارن فوکوس باشند گفته میشود عمق میدان عکس زیاد است و هرگاه فقط شوژه اصلی در فوکوس باشد آن و اجزائ در جلو و پشت سوژه خارج از فوکوس باشند ، آن عکس عمق میدان کمی دارد. عمق میدان زیاد برای عکاسی از مناظر و عمق میدان کم برای شرایطی که تمایل به جداسازی سوژه از پس زمینه داریم ( مثل عکاسی چهره، حیوانات و ... ) کاربرد دارد.

در جلسه پیشین در مورد تاثیر فاصله کانونی بر عمق میدان عکس توضیح داده شد. فاکتور دیگری که بر این پارامتر موثر است ، دیافراگم لنز میباشد.

هرچه دیافراگم بازتر ( عدد کوچکتر ) باشد، عمق میدان عکس کمتر خواهد بود و هرچه دیافراگم بسته تر باشد ، عمق میدان عکس کمتر است . به عکسهای زیر توجه کنید. این عکسها با لنز 50mm  F 1:1.8 گرفته شده اند. نقطه فوکوس در هر سه عکس روی چشم خرگوش است. عکس سمت چپ با دیافراگم 1.8 ،  عکس وسط با دیافراگم 5.6 و عکس سسمت راست با دیافراگم 22 گرفته شده است. همانطور که مشاهده میکنید ، عمق میدان عکس سمت راست بوضوح بیشتر از عکس سمت چپ است

f= 22	f= 5.6	f= 1.8

همانطور که مشاهده میکنید ، عمق میدان عکس سمت راست بوضوح بیشتر از عکس سمت چپ است

عکسهای زیر با دوربین نیکون 5700 که یک دوربین کمپاکت سوپرزوم بالنز ( معادل 280-35 م م در دوربین های 35 میلیمتری ) گرفته شده اند. فاصله کانونی حدود 150 میلیمتر انتخاب شده. عکس سمت چپ با دیافراگم باز 3.3 و عکس سمت راست با دیافراگم بسته 8 گرفته شده. همانطور که میبینید عمق میدان کم در عکس سمت چپ باعث جداشدن سوژه از پس زمینه و زیبایی عکس شده در حالیکه عمق میدان زیاد عکس سمت راست باعث گم شدن سوژه در پس زمینه شلوغ شده است.

در لنزهای قدیمی با استفاده از اعداد روی بدنه میتوان عمق میدان را تشخیص داد. در هر دو شکل زیز، لنز  روی 3 متری  فوکوس شده است ( اعداد نارنجی رنگ ) . در سمت چپ دیافراگم روی 4 تنظیم شده و اعداد روی لنز نشان میدهند که تنها اشیاءِ با فاصله حدود 3 متری در فوکوس هستند در حالیکه در سمت راست ، دیافراگم روی 16 تنظیم شده و اعداد نشان میدهند که اشیاءِ از 2 تا 10 متری، در فوکوس واقعند و به عبارتی عمق میدان بیشتر است.

 در لنزهای جدید، این اعداد بر روی بدنه لنز وجود ندارند و برای دیدن عمق میدان با فشردن دکمه نمایش عمق میدان ( D.O.F. preview )، دیافراگم به میزان تنظیم شده بسته میشود و از طریق منظره یاب میتوان عمق میدان عکس را مشاهده کرد

یکی از انواع دوربینهایی که بواسطه کوچکی و راحتی کارکرد در بین مردم بسیار مورد استفاده قرار میگیرند، دوربینهای کمپاکت( Compact ) یا جیبی هستند. این دوربینها،علاوه بر کوچکی سایز، تفاوتهای دیگری نیز با دوربینهای SLR دارند . اول اینکه لنز این دوربینها قابل تعویض نیست ، دیگر آنکه در ساختار آنها آینه ،منشور و شاتر  ( در انواع دیجیتال ) وجود ندارد و تصویر از طریق مونیتور ( و یا منظره یاب الکترونیکی یا منظره یاب اپتیکال داخل بدنه که دیدش خارج از لنز است ) دیده میشود.

همانطور که گفته شد ، دوربینهای کمپاکت فاقد آینه و شاتر هستند. این اجزاء علیرغم مزیت عمده ایکه در ایجاد یک تصویر زنده و روشن در منظره یاب دارند ، در دوربینهای SLR یک محدودیت نیز ایجاد میکنند و آن محدودیت در سرعت همزمانی فلاش است . از آنجا که فلاش در کمتر 10.000/1 ثانیه نورخودرا ساطع میکند و آینه و شاتر نمیتوانند با چنین سرعتی و همزمان با فلاش حرکت کنند، بنابر این سرعت دوربین، حداکثر، تا سرعت معینی میتواند با فلاش هماهنگ شود. به این سرعت، سرعت همزمانی فلاش میگویند  ( Flash X Synchronize Speed ) . در این سرعت و کمتر از آن فلاش میتواند تمام سطح فیلم یا حسگر را پوشش دهد ولی چنانچه از سرعتهای بالاتری استفاده شود ، ممکن است تمام یا قسمتی از فریم عکس تاریک بماند.

عکسهای زیر با دوربینی که سرعت همزمانی فلاش در آن 200 ( 200/1ثانیه ) است گرفته شده اند . هر سه عکس بکمک فلاش گرفته شده اند. عکس سمت چپ با سرعت 200 ، عکس وسط با سرعت 800 و عکس سمت راست با سرعت1600گرفته شده
 

1/1600 Sec.	1/800 Sec.	1/200 Sec.

همانطور که گفتیم، دوربینهای جیبی فاقد آینه و شاتر هستند و بنابراین چنین محدودیتی در مورد آنها صدق نمیکند و  عکاسی با فلاش ، حتی با سرعت حداکثر دوربین، مشکلی ایجاد نمیکند.

بعلاوه فقدان آینه و شاتر باعث میشود که نور بطور دائم ( و نه فقط در لحظه عکاسی ) به حسگر برسد و بهمین علت دوربینهای کمپاکت نمایش زنده ( Live View ) دارند، یعنی پیش از عکس گرفتن نیز میتوان سوژه یا منظره را در مونیتور یا منظره یاب الکترونیک دید. در صورتیکه در دوربینهای SLR تنها پس از گرفتن عکس میتوان عکس گرفته شده را در مونیتر بازبینی کرد ( البته در مدلهای SLR جدید ، قابلیت نمایش زنده نیز اضافه شده که محدودیتهای فوق الذکر را منتفی میکند ). بعلاوه، دوربینهای کمپاکت دارای قابلیت فیلمبرداری نیز میباشند که تا این تاریخ، این قابلیت در دوربینهای SLR وجود ندارد.
(در دوربینهای کمپاکت سرعت شاتر عملکردی الکتونیکی است. بدین معنا که حسگر در کسری از ثانیه( برحسب سرعت انتخاب شده ) فعال میشود تا عکی ثبت شود و مجددا غیر فعال میگردد )

دوربینهای کمپاکت به اشکال مختلف و با کاربردهایی متنوع ساخته میشوند :
 

سوپر زوم ها نمونه ای از دوربینهای کمپاکت هستند که دارای لنز با فاصله کانونی بسیار متغیر میباشند.  یعنی لنز آنها از زاویه واید تا تله را پوشش میدهد  دوربین مقابل نمونه ای از دوربین سوپرزوم با لنز زوم 18 برابر است که از زاویه واید 27 میلیمتر تا زاویه بسته 486 میلیمتر را پوشش میدهد . ( در مورد انواع لنزها و مفهوم این اعداد در آینده توضیح خواهم داد )

دوربینهای شبه اس ال آر( SLR-Like ) نمونه ای دیگر از دوربینهای کمپاکت هستند . این دوربینها علیرغم ابعاد بزرگ وظاهری شبیه به دوربینهای SLR ، از لحاظ ساختمان داخلی وعملکرد، مشابه دوربینهای کمپاکت هستند، یعنی فاقد آینه، شاتر و منشور هستند و لنز آنها نیز غیر قابل تغییر است. بعلاوه بخاطر اینکه حسگر آنها مانند دوربینهای کمپاکت، ابعادی کوچک دارد ، از نظر کیفیت عکس، بخوبی دوربینهای SLR نیستند.

نوع دیگری از دوربینها، Region Finder نام دارد . دوربینهای Region Finder فاقد آینه و منشور هستند و بنابراین قابلیت دیدن منظره از درون لنز را ندارند و منظره یاب آنها از نوع اپتیک خارج از لنز است. سایر مشخصات این دوربینها مثل قابل تعویض بودن لنزها، ابعاد حسگر و... مشابه دوربینهای SLR است. از آنجا که این دوربینها فاقد آینه هستند، لذا ارتعاش ناشی از حرکت آینه که مختصری بر کیفیت عکس تاثیر منفی میگذارد در این دوربینها وجود ندارد.

دوربین های عکاسی را بر اساس ابعاد فیلم یا حسگر نیز تقسیم بندی میکنند.

دوربین های SLR فیلمی یا آنالوگ به دوربینهای 35 میلیمتری معروفند چرا که طول یک فریم فیلم آنها تقریبا 35 میلیمتر ( 36 میلیمتر ) است. دوربینهای SLR دیجیتال ، برحسب آنکه حسگر آنه معادل یا کوچکتر از یک فریم 35 میلیمتری باشند به انواع Full Frame , APS-C size , APS-H size و  3/4" تقسیم میشوند.( به مبحث  ابعاد حسگر مراجعه کنید )

دوربینهای 120 میلیمتری نوع دیگری از دوربینهای عکاسی هستند که ابعاد فیلم آنها نسبت دوربینهای SLR بزرگتر است. دوربینهای دو لنزی که در جلسه اول آموزش عکاسی به آن اشاره کردیم از این نوع دوربینها است.

نوع دیگری از دوربینهای عکاسی ، دوربینهای قطع متوسط یا Medium Format هستند. ابعاد فیلم یا حسگر این دوربینها، 48 در36 میلیمتر است

 

دسته آخر دوربینهای قطع بزرگ یا Large Format هستند. ابعاد فیلم این دوربینها بسیار بزرگ و معادل 4 در 5 اینچ است

 

اولین جلسه آموزش عکاسی را با آموزش ساختار و عملکرد دوربین عکاسی شروع میکنم. از آنجا که دوربین هایSLR معمولترین و کاملترین دوربین های عکاسی هستند، آشنایی بیشتر با آنها برای آشنایی با سایر دوربینهای عکاسی ضروری بنظر میرسد و در ابتدا به معرفی این نوع دوربین خواهیم پرداخت. اصطلاح Single Lens Reflex )  SLR ) که به معنای دوربین تک لنز بازتابی است ، در مقابل دوربینهای دو لنزی بازتابی که نسلی قدیمیتر از دوربینهای عکاسی میباشند وضع شده . دوربین های دولنزی، همانطور که از نامشان پیداست، دارای دو لنز هستند که یکی از این دو لنز، بالاتر قرار دارد و تصویر را بوسیله آیینه ای  بازاویه 45 درجه ، برروی منظره یابی که دربالای دوربین قرار دارد، منعکس میکند تا عکاس بتواند کادر بندی و فوکوس را انجام دهد و لنزی دیگر نیز تصویر را روی فیلم عکاسی می اندازد. (شکل 2)

شکل 2 : نمونه ای از دوربینهای دو لنزی انعکاسی. در سمت راست، منظره یاب دوربین که در بالای دوربین است دیده میشود

یکی ازعیوب این سیستم آن است که تصویری که عکاس از طریق منظره یاب می بیند کمی با تصویری که روی فیلم می افتد، از لحاظ کادربندی تفاوت دارد و هرچه سوژه به دوربین نزدیکتر شود، این اختلاف بیشتر محسوس میگردد . بعلاوه تصویر روی منظره یاب معکوس است، یعنی وقتی سوژه به سمت چپ حرکت میکند، تصویر درون منظره یاب بسمت راست حرکت میکند و یا مثلا اگر دوربین به بالا حرکت داده شود، تصویر به سمت پایین حرکت میکند و این مسئله کادربندی سریع را بامشکل مواجه میکند.

برای حل این مشکات دوربین SLR طراحی شد و همانور که از نامش پیداست، این نوع دوربین تنها یک لنز دارد که هم تصویر را روی فیلم می اندازد و هم به منظره یاب انتقال میدهد. این عملکرد دوگانه از طریق حرکت سریع آینه ای که در پشت لنز قرار داده شده میسر میشود. بدین معنا که بطور معمول، آینه بازاویه 45 درجه در پشت لنز قرار گرفته و تصویر حاصل از لنز را به سمت بالا منعکس میکند تا به منظره یاب برسد. ولی در لحظه عکاسی و با فشردن دکمه شاتر، آینه برای کسری از ثانیه ( برحسب سرعت عکاسی) بالا رفته و از سر راه نور کنار میرود تا تصویر روی فیلم بیفتد و عمل ثبت عکس انجام شود و سپس آینه بجای خود باز میگردد. اینکار توسط فنر و در مدلهای پیشرفته تر توسط وموتوری کوچک انجام میشود.

اما برای اصلاح معکوس بودن تصویر منظره یاب، در دوربین هایSLR از نوعی منشور پنج وجهی ( Pentaprism ) استفاده شده است( در مدلهای ارزانقیمت از Pentamirror  استفاده میشود ) . این منشور،  تصویر را در دوجهت افقی و عمودی میچرخاند بطوریکه تصویری که در منظره یاب دیده میشود هم جهت با سوژه واقعی است (شکلهای 3 و 4 ) .  بعلاوه به کمک این منشور، تصویر به سمت عقب دوربین منعکس میشود و بهمین خاطر دیگر نیازی نیست که عکاس دوربین را پایین نکاه داشته و از بالا در منظره یاب نگاه کند بلکه ازپشت دوربین و درحالیکه منظره یاب را به چشم نزدیک کرده تصویر را بوضوح می بیند.

شکل 3 : آییینه در دو وضعیت مختلف

 

شکل 4 :آیینه در دو وضعیت مختلف در حالیکه لنز از بدنه جدا شده است ، سمت چپ :   آیینه پایین است  سمت راست : در زمان فشردن دکمه شاتر، آیینه بالا رفته و حسگر دوربین در پشت آن نمایان شده است

      بطور کلی دوربین SLR از دو قسمت اصلی و مجزا یعنی لنز و بدنه تشکیل شده ( شکل 5 ) .
 

شکل5

لنز مچموعه ای از عدسی هاست و وظیفه آن ایجاد تصویری دقیق برروی فیلم ( یا حسگر در دوربینهای دیجیتال ) است ( شکل 6 ).

شکل 6 - اجزائ لنز

 بعلاوه در داخل لنز دریچه ای بنام دیافراگم قرار دارد که عملکردی همانند مردمک چشم دارد و با کم و زیاد شدن قطر آن، میزان نور ورودی به دوربین تنظیم میشود ( شکل 7 )
 

شکل 7 :             دیافراکم باز f/2.8                                            دیافراگم بسته f/11

 در مورد ساختمان و نیز انواع لنزها در بخشهای آتی مفصلا بحث خواهد شد.

از دیگر اجزایی که شناخت آنها برای فهم عکاسی لازم است ، سنسور یا حسگر میباشد. حسگر در واقع جانشین فیلم در دوربینهای آنالوگ است و همانند فیلم وظیفه نهایی دوربین را که ثبت عکس محسوب میشود برعهده دارد. با برخورد پرتوهای نور به حسگر، سیگنالهای الکتریکی ایجاد و به پردازشگر ( Image Processor ) فرستاده میشوند تا در آنجا تبدیل به دیتاهای دیجیتال شوند و در نهایت در کارت حافظه دوربین ذخیره شوند. همانطور که ذکر شد در دوربینهای فیلمی، این مراحل در فیلم عکاسی انجام میشود و دوربینهای فیلمی فاقد پردازشگر و کارت حافظه هستند. ( ابعاد حسگر از پارامترهای مهمی است که در کیفیت عکس، زاویه دید لنز و عمق میدان موثر است . در مورد تاثیر این فاکتور در کیفیت عکس در صفحه آموزش، مبحث ابعاد حسگر توضیح داده شد. در مورد تاثیر این فاکتور برروی زاویه دید لنز و عمق میدان در آینده توضیح خواهم داد. )
 

شاتر نیز یکی دیگر از اجزاء مهم دوربین است. شاتر عبارت است از پرده ای فلزی ( و یا پارچه ای ) که جلوی فیلم یا حسگر قرار گرفته و مانع رسیدن نور به فیلم یا حسگر میشود مگر زمانیکه عکاس دکمه شاتر را میفشارد تا عکاسی کند. در این زمان، آینه بالا میرود، شاتر باز میشود و نور به فیلم یا حسگر میرسد . مدت زمانیکه شاتر از جلوی حسگر کنار میرود تا نور به حسگر برسد بیانگر سرعت عکاسی است. مثلا اگر سرعت را روی 1000 ( 1000/1 ثانیه ) قرار دهیم ، شاتر برای 1000/1 ثانیه از جلوی حسگر کنار میرود تا نور به حسگر برسد. هرچه نور محیط کمتر باشد بایستی این زمان طولانیتر شود و بالعکس.

آینه بالا رفته، شاتر بازشده و حسگر در پشت آنها نمایان است	شاتر در پشت آینه نمایان است	آینه در جلوی شاتر و حسگر قرار دارد